Orlen wszedł w nową fazę wojny hybrydowej. To już nie anonimowe trolle: w tematach ataków na koncern otwarcie publikuje rosyjski portal dezinformacyjny z siatki Ghostwriter, którą zachodnie służby wiążą z wywiadem wojskowym GRU. Obok biegły trzy linie ataku, od rezerw ropy po paczkomaty; ich tematy skupiły 13,3% całej uwagi poświęconej Orlenowi w tym miesiącu, dwa i pół raza więcej, niż wynikałoby z liczby wpisów.
Raport odpowiada na cztery pytania: gdzie w rozmowie o Orlenie działały wrogie przekazy, jak dużą uwagę realnie przyciągnęły, które konta je roznosiły i skąd te przekazy pochodzą. Wszystkie konta, liczby i cytaty pochodzą wprost z danych.
Ogromna większość rozmowy o marce to sport, produkty, wyniki i codzienna polityka. Wskaźnik unikalnych autorów w social na poziomie 0,57 i brak anomalii systemowych: tło jest zdrowe. Właśnie dlatego wrogie przekazy są trudne do wyłapania po samej treści, bo tematycznie niczym się nie różnią od prawdziwej, oddolnej debaty.
Trzy skoncentrowane impulsy z odrębnymi kierunkami: antyniemieckim przy rezerwach ropy, antypaństwowym przy cenach paliw i antyukraińskim przy paczkomatach. Rozpoznawalne nie po słowach, tylko po zachowaniu kont: identyczne kopie, fale co trzy dni, instrukcje dalszego rozsyłania.
Liczba wpisów pokazuje, ile się pisze. Interakcje pokazują, co ludzie naprawdę czytają, co podają dalej i co ich porusza. W tej drugiej mierze operacja jest dwa i pół raza większa, niż wygląda w pierwszej.
Facebook trzyma ponad połowę rozmowy i to na nim żyją łańcuszki wklejane do grup. X jest poligonem testowym nowych wątków, portale przenoszą przekazy w komentarzach. Fala miesiąca ma dwa wyraźne grzbiety i oba należą do linii ataku.
Fakty są prawdziwe: górnicy protestują od marca przeciw sprzedaży aktywów Qemetiki niemieckiemu K+S, a 9 lipca szarpanina byłego prezesa Orlenu z prezesem spółki dała miesięczny szczyt rozmowy. W dniu szczytu ten temat zagarnął 15% całej rozmowy o marce. I dokładnie w ten żywy, prawdziwy spór ktoś wpuścił łańcuszek.
Dwie fale w odstępie trzech dni to nie wiral, tylko ponowne wrzutki z tych samych rąk. Sam tekst jest lepiej napisany niż jego opakowanie: podziemne kawerny solne jako magazyny strategicznych rezerw ropy, solanka jako jedyna technologia ich wypompowania, a na końcu wniosek, że „państwo będzie miało ropę pod ziemią, ale technologia do jej wydobycia będzie należała do obcego kapitału". Uderzenie nie idzie w koncern, tylko w państwo, z klasycznym tonem antyniemieckim.
Najcenniejszy przypadek miesiąca, bo wiemy dokładnie, kiedy i jak to kłamstwo się urodziło. Teza „Orlen sprzedaje Ukrainie paliwo po 2,94 zł, taniej niż Polakom" pojawiła się w maju i już wtedy sam koncern publicznie wskazał ją jako element kremlowskiej propagandy i opisał technikę: prawdziwy dokument, częściowe dane, fałszywy wniosek. Manipulacja polega na zestawieniu eksportowej ceny netto z detaliczną ceną brutto, czyli porównaniu hurtowni z paragonem.
Narracja odżyła 21 lipca, odpalona wpisem parlamentarzysty powołującego się na dane resortu finansów, i przez trzy doby trzymała wyraźny grzbiet fali. W lipcowej odsłonie nie widać już żadnych kont źródłowych: sam przekaz w rękach zwykłych użytkowników, z tą samą chwytliwą liczbą 2,94. To podręcznikowy mechanizm fałszywej flagi: źródło zdążyło zniknąć, a jego tezę ludzie przejęli jako własną. Nikt nie musi już tego rozsyłać. Ludzie robią to sami, z przekonaniem i za darmo.
Umowa Orlen Paczki z ukraińskim operatorem Nova Post, ogłoszona w ostatniej dobie badanego okresu, działa na zasadach czysto komercyjnych, analogicznie do wcześniejszych partnerstw z GLS i UPS: operator płaci Orlenowi za dostęp do infrastruktury, niczego nie przejmuje. Wrogi ton pojawił się mimo to natychmiast.
W danych z całego miesiąca działa dziennik-polityczny.com, czyli Niezależny Dziennik Polityczny. To jedna z najlepiej udokumentowanych rosyjskich operacji wpływu w polskim internecie. Dowody są publiczne i układają się w łańcuch. Raport Mandiant z 2021 roku wiąże ten portal z grupą hakerską UNC1151. Tę grupę polskie ABW i SKW łączą z rosyjskimi służbami specjalnymi. A całą operację, znaną jako Ghostwriter, władze Niemiec przypisały wprost wywiadowi wojskowemu GRU. Sam portal to fikcja: redakcja w podanym składzie nie istnieje, naczelny to wymyślona postać. Wiarygodność buduje kradzieżą, przedrukowując artykuły największych polskich serwisów i publikując je obok własnych fałszywek.
Mapa pokazuje rzeczywiste konta z danych. W centrum są źródła: rosyjski portal i konta rozsiewające łańcuszek Solino, otoczone kordonem obserwacyjnym. W tym miesiącu kordon ma wyłom: wątek paliwowy wydostał się na zewnątrz i pomarańczowe konta roznoszą kłamstwo o benzynie już wśród zwykłych użytkowników. Najedź lub kliknij punkt, aby zobaczyć konto, platformę i próbkę treści.
Rola opisuje zachowanie w danych: źródło publikuje treści operacji, konto rozsiewające wkleja identyczny tekst seryjnie, konto roznoszące powtarza przekaz we własnych słowach, a nadawanie tonu to redakcyjne ustawienie tematu.
| Konto / źródło | Rola | Wątek | Kanał | Ślad w danych |
|---|---|---|---|---|
| dziennik-polityczny.com | ŹRÓDŁO | publikacje o paliwach i energetyce | portal | operacja z ekosystemu Ghostwriter/UNC1151 wiązanego ze służbami Rosji (Mandiant, ABW/SKW); fikcyjna redakcja; działa pod stałym adresem; średnio 1 publikacja na dobę |
| Anna Mierzwa | ROZSIEWA | Solino / rezerwy | najwyższa liczba wklejek łańcuszka w wątku | |
| Artur Boss | ROZSIEWA | Solino / rezerwy | wariant z jawną instrukcją „rozsyłajcie gdzie się da" | |
| Barbara Kowalczyk | ROZSIEWA | Solino / rezerwy | seryjne rozsyłanie identycznej treści do grup | |
| @LarchSky91060 | ROZNOSI | Nova Post / antyukraiński | X | twardy wariant antysemicko-spiskowy |
| @mordownik4u | ROZNOSI | Nova Post / antyukraiński | X | ton „Orlen oddaje Ukraińcom 15 tys. punktów" |
| @VanilaBlue-n6y | ROZNOSI | Nova Post / bojkot | YouTube | lista bojkotowa „banderowskich firm" z Nova Post |
| @Mariusz92377 | ROZNOSI | „2,94" / paliwowy | X | seryjnie powtarza liczbę 2,94 w fali lipcowej |
| Małgorzata Chmielińska | ROZNOSI | „2,94" / paliwowy | portale | seryjne zestawienia cenowe w komentarzach |
| kresy.pl | NADAJE TON | Nova Post / antyukraiński | portal | ton „ukraiński gigant się rozpycha" |
Publikuje pod tym samym adresem od 12 lat, średnio raz na dobę, dokładnie w tematyce strategicznej spółki, i nic mu za to nie grozi. Wojna hybrydowa weszła w fazę, w której nie potrzebuje już maskowania.
Tematy trzech linii ataku pochłonęły 13,3% wszystkich interakcji miesiąca przy zaledwie 5,4% wpisów, a dzień z największą liczbą wpisów w całym miesiącu należał do bitwy o Solino.
Antyniemiecki przy rezerwach, antypaństwowy przy cenach, antyukraiński przy paczkomatach. Linie nie konkurują ze sobą, składają się na jedną tezę: instytucje państwa nie upilnują niczego, co strategiczne. Każdy kolejny gospodarczy temat wokół Orlenu jest dla tej tezy świeżym paliwem.
Majowa operacja, dwa miesiące ciszy, lipcowy powrót w ustach krajowych polityków bez śladu kont źródłowych. To miara skuteczności, której nie widać w żadnym standardowym słupku, i dokładnie ten typ przejęcia przekazu, dla którego ANUBIS istnieje.
Dziś test, czy przekaz się przyjmie; w wariancie pesymistycznym łańcuszek w ciągu tygodnia. Sygnałem przejścia będą pierwsze seryjne kopie identycznej treści. Monitoring następnej doby rozstrzyga.